‘กิ๊ก‘ …กุลพรภัสร์ วงศ์มาจารภิญญา นารีขี่ม้าขาว…แก้ปัญหารถโดยสารสาธารณะ

วงการรถโดยสารสาธารณะของไทยเกิดขึ้นและสิบทอดมาหลายชั่วอายุคน จากรุ่นสู่รุ่นพบว่าได้มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงมาอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าบางช่วงบางรุ่นจะยกระดับและพัฒนาค่อนข้างล่าช้าไม่สอดคล้องกับการเติบโตของวงการแต่ก็ยังได้เห็นการขับเคลื่อนมาโดยตลอด โดยเฉพาะรถโดยสารสาธารณะพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑลซึ่งเชื่อว่าหลายคนได้ติดตามแนวทางแก้ไขปัญหาต่างๆทั้งภาครัฐอย่างกระทรวงคมนาคม กรมการขนส่งทางลก และ องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ หรือ ขสมก. และภาคเอกชนที่เป็นผู้ประกอบการเดินรถเส้นทางต่างๆ

ปัจจุบันหลายปัญหาวงการรถโดยสารสาธารณะพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑลเริ่มคลี่คลายเมื่อได้ผู้ประกอบการมืออาชีพอย่าง “บริษัท ไทย สมายล์ บัส จำกัด หรือ TSB ” เข้ามารับสัมปทานบริหารจัดการจนมีรถเมล์คันใหม่รูปแบบรถปรับอากาศใช้พลังงานไฟฟ้ามาให้บริการประชาชนครอบคลุมในหลายเส้นทางมากขึ้นเป็นอีกหนึ่งทางเลือกการเดินทาง

“คุณกิ๊ก” ….นางสาวกุลพรภัสร์ วงศ์มาจารภิญญา ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท ไทย สมายล์ บัส จำกัด หรือ TSB กล่าวถึงแนวทางบริหารจัดการและความสำเร็จที่เกิดขึ้น ณ ปัจจุบันนี้ในหลายประเด็นที่น่าสนใจว่า TSB ยังเชื่อมั่นว่าปีนี้ปีม้าทองมีโชคมีชัย ดังนั้นจึงจะได้เห็นการพัฒนาในหลายด้านของ TSB เพื่อช่วยสนับสนุนด้านระบบคมนาคมขนส่งของประเทศไทย ซึ่งจะมีหลายโปรเจคที่รวบรวมไว้ขับเคลื่อนในปี 2569 อาทิ แอพพิเคชั่นใช้กับรถนักเรียน เป็นต้น โดยต่อยอดการพัฒนาระบบจากข้อมูลดาต้าที่มีอยู่มาพัฒนา ปัจจุบัน TSB มีรถอยู่กว่า 2,300 คันซึ่งเกือบทุกเส้นทางผ่านแต่ละโรงเรียนจึงพัฒนาแอพ TSB Gold Card ให้มีความเป็นอัจฉริยะมากขึ้น พ่อ-แม่-ผู้ปกครองสามารถทราบได้ทันทีเมื่อเด็กถึงจุดหมาย ประการสำคัญเด็กสามารถใช้บริการรถโดยสารสาธารณะในราคาที่กำหนดไว้

• มองปัญหาช่วงนั้นไว้อย่างไร เดินหน้าแก้ไขอย่างไร

การเข้ามาทำธุรกิจรถเมล์ เรียกได้ว่าเป็นธุรกิจที่ท้าทายตั้งแต่เริ่มต้น เพราะต้องใช้ทั้งการลงทุนจำนวนมาก พร้อมกับการแก้ปัญหาระบบขนส่งสาธารณะที่มีอย่างยาวนานให้หมดไป ทั้งเรื่องคุณภาพของรถ ปัญหาการปล่อยควันดำ ไม่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สร้างมลพิษทางอากาศ และการยกระดับงานบริการให้กลายเป็นอาชีพที่มีเกียรติ เกิดความภาคภูมิใจต่อคนทำงาน

TSB จึงเริ่มวางแผนการเดินรถ เพื่อพลิกโฉมทั้งระบบ ตั้งแต่การนำรถเมล์ไฟฟ้า 100% เข้ามาแทนรถเครื่องยนต์สันดาปแบบเดิม วางมาตรฐานการให้บริการทัดเทียมกับนานาประเทศ ตลอดจนนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยบริหารจัดการ และสร้างความเชื่อมั่น เพื่อให้พี่น้องประชาชนเห็นว่า รถเมล์ของประเทศไทยสามารถเป็นทางเลือกหลักการเดินทางในเมืองได้อย่างมีคุณภาพและยั่งยืน

* มองอย่างไรต่อกรณีรวบสัมปทานรายเดียว เพื่อแก้ไขปัญหาได้รวดเร็ว เบ็ดเสร็จ

*TSB มองว่า แนวคิดการจัดระเบียบระบบรถโดยสารสาธารณะภายใต้หลัก 1 เส้นทาง 1 ผู้ประกอบการ เป็นแนวทางที่รัฐบาลวางโครงสร้าง เพื่อช่วยลดความซ้ำซ้อนของเส้นทาง เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการ ยกระดับคุณภาพบริการอย่างเป็นรูปธรรมและรวดเร็ว แต่ในทางปฏิบัติ ความท้าทายสำคัญยังคงอยู่ที่กระบวนการกำกับดูแลและการบังคับใช้ของหน่วยงานภาครัฐ ซึ่งถือเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงที่บริษัทฯ ประเมินจากการดำเนินธุรกิจ

*หลังจากที่ ‘ไทย สมายล์ บัส’ เดินรถจำนวน 124 เส้นทางแล้ว พบว่ามีผู้ประกอบการรายเดิมบางส่วนยังคงให้บริการในเส้นทางเดียวกัน เกิดเส้นทางทับซ้อนมากกว่า 70 เส้นทาง และกระทบโดยตรงต่อรายได้ของบริษัทฯ จึงเป็นอุปสรรคต่อการปฏิรูประบบรถโดยสารสาธารณะของประเทศในภาพรวม เพราะทำให้ผู้ประกอบการที่ลงทุนตามนโยบายรัฐ ไม่สามารถดำเนินธุรกิจได้เต็มศักยภาพ ขณะเดียวกันประชาชนก็ยังไม่ได้รับประโยชน์จากระบบที่เป็นระเบียบและมีมาตรฐานอย่างแท้จริง

TSB มองว่า การจัดระบบผู้ประกอบการให้ชัดเจน จำเป็นต้องดำเนินควบคู่กับนโยบายรัฐ การบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง และการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมกับผู้ประกอบการทุกฝ่าย รวมถึงทำให้การปฏิรูประบบรถโดยสารสาธารณะเดินหน้าได้ตามเป้าหมายที่วางไว้ หากระบบกำกับดูแลมีความเข้มแข็ง ต่อเนื่อง เชื่อว่าจะช่วยให้ภาคเอกชนมีความมั่นใจในการลงทุนระยะยาว การยกระดับรถเมล์ไทยก็จะเกิดผลอย่างยั่งยืนในที่สุด

** ต้องใช้งบประมาณซื้อเส้นทางสัมปทานจำนวนมาก มีทางออกอย่างไร

การลงทุนในเส้นทางเดินรถโดยสารสาธารณะ เราไม่ได้มองเรื่องกำไรเป็นหลักตั้งแต่ต้น ไม่เช่นนั้นเราคงไม่เข้ามาในธุรกิจนี้ แต่เรามองถึงการวางโครงสร้างของเมือง ที่เป็นการลงทุนระยะยาว ซึ่งเรามุ่งมั่นในการพัฒนาระบบเทคโนโลยีในรถไฟฟ้า บุคลากร แล้วบริหารในภาพรวมของโครงข่ายการเดินทาง เพื่อให้สามารถเฉลี่ยต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพการใช้รถ และทำให้เกิดความสมดุลระหว่างเส้นทางที่มีศักยภาพเชิงพาณิชย์ กับการให้บริการประชาชน

ขณะเดียวกัน TSB ให้ความสำคัญกับการลดต้นทุนระยะยาวผ่านการใช้รถเมล์ไฟฟ้า อาทิ ค่าเชื้อเพลิง ค่าบำรุงรักษา รวมถึงการนำข้อมูลจากระบบควบคุมการเดินรถมาวิเคราะห์ เพื่อปรับความถี่และจำนวนรถให้สอดคล้องกับความต้องการการใช้งานจริง ลดต้นทุนที่ไม่จำเป็น และเพิ่มประสิทธิภาพรายได้ต่อเที่ยววิ่ง

ดังนั้น การให้บริการรถเมล์ไฟฟ้าจำเป็นต้องอาศัยโครงข่ายขนส่งที่มีประสิทธิภาพ ประสานกับความร่วมมือเชิงนโยบายจากภาครัฐควบคู่กันไป ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของความชัดเจนและความต่อเนื่องของนโยบายการกำกับดูแลที่เป็นธรรม เพื่อให้ผู้ประกอบการที่ลงทุนตามนโยบายรัฐสามารถดำเนินธุรกิจได้อย่างยั่งยืน

* ปัญหาบุคลากรคนขับ-เก็บเงิน วางแผนรองรับไว้อย่างไร

ในด้านการพัฒนาบุคลากรนั้น ดิฉันในฐานะผู้บริหาร มองว่า บุคลากรเป็นหัวใจสำคัญของไทย สมายล์ บัส เพราะการทำธุรกิจบริการขนส่งสาธารณะ เขาเหล่านี้คือคนสำคัญที่ออกไปให้บริการประชาชน ในยุคของเทคโนโลยีดิจิทัลมีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นในทุกภาคส่วน แต่ในสังคมเรากลับละเลยอาชีพเหล่านี้ไป ดังนั้น TSB จึงวางแผนพัฒนาบุคลากรเป็นสำคัญ โดยเฉพาะเรื่อง IDG จะเป็นอีกส่วนสำคัญที่ต้องพัฒนาขึ้นต่อไป

ในระยะยาว ‘ไทย สมายล์ บัส’ วางแผนบริหารทรัพยากรบุคคล โดยให้ความสำคัญทั้งทักษะวิชาชีพ (Skillset) และทักษะภายในของบุคลากร (Inner Development Goals : IDG) ควบคู่กับการวางแผนพัฒนาทักษะพนักงานอย่างต่อเนื่อง ผ่านการฝึกอบรมการขับขี่รถไฟฟ้าอย่างปลอดภัยที่โรงเรียนฝึกขับ 3K Solution ที่ช่วยฝึกทักษะ เตรียมความพร้อมก่อนให้การบริการแก่ผู้โดยสาร และการใช้เทคโนโลยี รวมถึงการปรับบทบาท ยกระดับพนักงานทั้งกัปตันเมล์และบัสโฮสเตส เพื่อสร้างความภาคภูมิใจในอาชีพ และสร้างความมั่นคงอย่างยั่งยืน

อีกหนึ่งสิ่งที่ไทย สมายล์ บัส ให้ความสำคัญกับการพัฒนาคน คือเรื่องของ Mindset ‘กิ๊ก’ เชื่อว่าการมี Mindset ที่ดีจะสามารถส่งมอบบริการที่มีคุณภาพ สร้างความเชื่อมั่นให้ผู้โดยสารและเป็นภาพลักษณ์ที่ดีขององค์กร หากองค์กรลงทุนกับ “คน” อย่างรอบด้าน ทั้งทักษะภายนอกและการพัฒนาภายในจะช่วยแก้ปัญหาบุคลากรอันเป็นรากฐานสำคัญของการยกระดับระบบขนส่งสาธารณะของไทยในระยะยาว

* แผนเดินหน้าจัดเส้นทางเดินรถให้ครอบคลุมพื้นที่ และฟีดเดอร์ป้อนระบบรถไฟฟ้า

นอกเหนือจากการพัฒนาระบบรถเมล์ไฟฟ้าเพื่อให้บริการประชาชนแล้ว อีกหนึ่งก้าวสำคัญของไทย สมายล์ บัส คือการปรับโครงสร้างรายได้ให้มีความมั่นคงและยั่งยืนมากขึ้น โดยลดการพึ่งพารายได้จากค่าโดยสารเพียงอย่างเดียว ซึ่งยังมีความผันผวนตามนโยบายภาครัฐและโครงสร้างค่าโดยสาร

TSB จึงเดินหน้าขยายฐานธุรกิจในรูปแบบงานจ้างเหมาบริการ (B2B และ B2G) โดยนำความเชี่ยวชาญด้านการบริหารจัดการเดินรถ เทคโนโลยี และมาตรฐานความปลอดภัย ผ่านความร่วมมือกับองค์กร สถาบันการศึกษาต่างๆ อาทิ การให้บริการรถรับส่ง Shuttle ภายในสถาบันการศึกษา เช่น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา

ในด้านของฟีดเดอร์ หากรถเมล์สามารถทำหน้าที่เป็นฟีดเดอร์ได้อย่างแท้จริงก็จะช่วยเพิ่มจำนวนผู้ใช้ระบบขนส่งสาธารณะทั้งระบบ ทำให้การลงทุนโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมของประเทศเกิดประโยชน์สูงสุด และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในเมือง

* แนวเส้นทางป้อนศูนย์เศรษฐกิจต่างๆ

สำหรับไทย สมายล์ บัส ในฐานะผู้ให้บริการขนส่งสาธารณะในพื้นที่กรุงเทพฯ โอกาสในการเติบโตของธุรกิจไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในกรุงเทพฯ อย่างเดียวเท่านั้น บริษัทฯ มีแผนขยายงานสู่ต่างจังหวัด โดยเตรียมเข้าร่วมการประมูลโครงการรถขนส่งประจำจังหวัดร่วมกับองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) ในหลายพื้นที่ประมาณ 10 จังหวัด อาทิ เชียงใหม่ น่าน และลำพูน

ปี 2569 นี้จึงนับเป็นย่างก้าวสำคัญของการนำโมเดลรถโดยสารพลังงานไฟฟ้า และระบบบริหารจัดการของไทย สมายล์ บัส ไปต่อยอดสู่ภูมิภาคต่างๆ โดยเชื่อว่าการขยายฐานธุรกิจในลักษณะนี้ ไม่เพียงช่วยสร้างรายได้ให้มีเสถียรภาพมากขึ้น แต่ยังเป็นการสนับสนุนนโยบายการลดมลพิษ สร้างเมืองสะอาดยกระดับระบบขนส่งสาธารณะ และการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืนในหลายพื้นที่ของประเทศ

*ความคืบหน้าการใช้ประโยชน์ศูนย์ควบคุมข้อมูลการเดินรถ

ปัจจุบันศูนย์ควบคุมการเดินรถของไทย สมายล์ บัส หรือ TS-HUB ยังคงทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางข้อมูลแบบเรียลไทม์ ทั้งข้อมูลตำแหน่งรถ ความถี่การให้บริการ ความตรงต่อเวลา และสำรวจพฤติกรรมการใช้งานของผู้โดยสาร

TSB มองว่า ศูนย์ควบคุมฯ ยังช่วยยกระดับความปลอดภัยของการเดินรถ ผ่านการติดตามพฤติกรรมการขับขี่ การแจ้งเตือนความผิดปกติของกัปตันเมล์ และการประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นสิ่งที่ระบบเดิมไม่สามารถทำได้อย่างครบถ้วน

สิ่งสำคัญ ข้อมูลจากศูนย์ควบคุมฯ ยังถูกนำไปต่อยอดพัฒนาเส้นทางการให้บริการ การจัดตารางเดินรถ และการวางกลยุทธ์ทางธุรกิจ บนพื้นฐานของข้อเท็จจริงไม่ใช่เพียงความรู้สึกหรือประสบการณ์เพียงอย่างเดียวเท่านั้น อีกทั้งยังเป็นก้าวสำคัญของการเปลี่ยนผ่านรถเมล์ของไทยจากระบบเดิม ไปสู่ระบบขนส่งสาธารณะอัจฉริยะที่มีประสิทธิภาพ โปร่งใส และตอบโจทย์การเดินทางของประชาชน

* แผนขับเคลื่อนธุรกิจปี 25

เป้าหมายในปี 2569 พอร์ตของ TSB ในด้านของรายได้ จะถูกแบ่งเป็น ตั๋วโดยสาร 80%งานจ้างเหมาบริการ (B2B/B2G) 12% และรายได้การงานโฆษณา 8% ภายใต้ฐานรายได้และจำนวนผู้โดยสารที่มากขึ้นในระดับ 450,000 คน/วัน เพื่อให้ธุรกิจสามารถเติบโตได้อย่างยั่งยืน และสร้างการแข่งขันอย่างเท่าเทียมในระบบขนส่งสาธารณะ ซึ่งเป็นเสียงสะท้อนที่อยากฝากไปถึงรัฐบาลชุดใหม่ ที่จะก้าวขึ้นมาพัฒนาประเทศในอนาคต

“เรามองว่า อุปสรรคสำคัญที่ทำให้ระบบขนส่งมวลชนของไทยยังไม่สามารถพัฒนาได้อย่างเต็มศักยภาพ คือโครงสร้างต้นทุนที่ไม่สอดคล้องกับราคาค่าโดยสาร และ ไทย สมายล์ บัส ไม่ได้มองว่า ผู้ให้บริการขนส่งมวลชนทุกรายหรือทุกประเภทเป็นคู่แข่งกันโดยตรง แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบการเดินทางเดียวกัน ที่ต้องเชื่อมโยงอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่ออำนวยความสะดวกให้พี่น้องประชาชนสามารถเดินทางต่อเนื่องตลอดทั้งโครงข่าย อย่างไรก็ตาม ภาครัฐจำเป็นต้องมีบทบาทในการกำกับดูแล ให้เกิดการแข่งขันบนพื้นฐานที่เสมอภาคและเป็นธรรม โดยเฉพาะการอุดหนุนงบประมาณจากภาษี (Subsidy) ซึ่งหากไม่มีความชัดเจนอาจก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำด้านราคาและบิดเบือนกลไกการแข่งขัน เพราะเมื่อใดก็ตามที่เกิดความแตกต่างด้านราคา โดยไม่สอดคล้องกับคุณภาพการให้บริการ เมื่อนั้นปัญหาในเชิงระบบและประสบการณ์ของผู้โดยสารก็จะตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้” นางสาวกุลพรภัสร์ กล่าวในตอนท้าย

..........